Ang Tunay na Gastos sa Pagbili: Mga Bayad at Buwis sa Pilipinas

Tanungin ang limang buyer kung magkano talaga ang nagastos nila sa ₱5 milyon na bahay at makakakuha ka ng limang magkaibang sagot — dahil ang presyo sa listing ay hindi kailanman ang buong kuwento. Maglaan ng 6-10% pa, at hindi ka magugulat sa closing.

Ang legal na binabayaran ng seller

• Capital gains tax: 6% ng selling price o zonal value, alinman ang mas mataas — obligasyon ito ng seller, bagaman maraming transaksyon ang naglilipat nito sa buyer sa pamamagitan ng negosasyon.
• Mga back taxes sa real property tax: kailangang bayaran bago mailipat ang titulo.
• Komisyon ng broker: karaniwang 3-5%, bayad ng seller maliban kung may ibang kasunduan.

Ang legal na binabayaran ng buyer

• Documentary stamp tax: 1.5% ng selling price o zonal value, alinman ang mas mataas.
• Transfer tax: 0.5-0.75% depende sa lungsod o munisipyo.
• Registration fee: graduated schedule sa Registry of Deeds — humigit-kumulang 0.25-0.5% sa mga karaniwang presyo.
• Notarial fees: karaniwang ₱500 hanggang ilang libo kada dokumento.

Mga gastos na walang nagbabala

Move-in fees sa mga condo (advance na association dues, utility deposits, elevator bonds), mga bank charge sa mga financed na pagbili (appraisal, MRI insurance, handling), at ang gastos ng paglipat ng tax declaration sa pangalan mo. Sa ₱5M na condo, maglaan ng mga ₱300,000-₱500,000 bukod sa presyo.

Paano panatilihing tapat ang lahat

Humingi ng nakasulat na schedule ng lahat ng bayarin mula sa seller o developer bago magbayad ng reservation. Ihambing sa mga schedule ng BIR at Registry of Deeds — bawat lehitimong bayarin ay may official receipt, at bawat hindi opisyal na "bayarin" ay nararapat pa ng isa pang tanong.

Sinisiguro ng mortgage calculator at document checklist ng Upah.ph na nasa budget mo ang mga closing cost na ito bago ka mag-commit — hindi pagkatapos.